xG (gol beklentisi) nedir, nasıl okunur? Scorelex'in tahmini xG yöntemi

xG'nin temel fikri

Her şutun gol olma ihtimali farklıdır. Kale önünden, rakipsiz bir şut ile 30 metreden, araya giren savunmacıların arasından atılan bir şut aynı değerde değildir. xG modelleri geçmişte atılmış yüz binlerce şutu inceleyerek, belirli özelliklere sahip bir şutun ortalama ne sıklıkla gole dönüştüğünü hesaplar. Örneğin benzer bir pozisyondan atılan şutların yüzde 15'i gol olmuşsa, o şutun değeri 0,15 xG'dir. Bir takımın maçtaki xG'si, attığı tüm şutların bu değerlerinin toplamıdır. 1,8 xG üreten bir takım, ortalama şanslarla bu maçta yaklaşık iki gol atmayı 'hak eden' pozisyonlar bulmuş demektir. Bu bir tahmin değildir; gerçekleşen pozisyonların kalitesini tek bir sayıda özetleyen bir ölçüdür.

xG nasıl yorumlanır?

xG en çok skorla karşılaştırıldığında anlam kazanır. 2-0 kazanan bir takımın xG'si 0,7 ise, takım az sayıda pozisyonu çok verimli kullanmış ya da rakip kalecinin kötü bir gününe denk gelmiştir. 0-1 kaybeden bir takımın xG'si 2,3 ise, pozisyon üretmiş ama bitirememiştir. Tek maçta bu farklar çok normaldir; futbolda şans payı yüksektir. Asıl bilgi birkaç maçın toplamında ortaya çıkar. Bir takım sezon boyunca xG'sinin belirgin şekilde üzerinde gol atıyorsa, ya çok iyi bitiricilere sahiptir ya da bu durum zamanla ortalamaya dönecektir. xG'nin altında kalan bir takım ise doğru pozisyonlara giriyor ama bitiriciliği şu an kötü gidiyor olabilir; bu takımlar genellikle sonraki haftalarda toparlanır.

• Gol > xG: verimli bitiricilik veya şans; tek maçta sık görülür.
• Gol < xG: pozisyon üretiliyor ama gol gelmiyor; uzun vadede düzelme eğilimi.
• Rakibe izin verilen xG: savunmanın kalitesini skorun ötesinde gösterir.

Scorelex'te xG kartı

Scorelex maç detayındaki İstatistik sekmesinin en üstünde gol beklentisi kartı yer alır. Veri sağlayıcımız bir maç için resmî xG değeri veriyorsa, kartta doğrudan bu değer gösterilir. Kart her iki takımın xG'sini, attıkları gol sayısını ve gol ile xG arasındaki farkı birlikte sunar. Fark 0,3'ten büyükse 'beklentinin üzerinde', -0,3'ten küçükse 'beklentinin altında', arada kalıyorsa 'beklentiye uygun' olarak işaretlenir. Birçok alt lig ve kupa maçında resmî xG verisi bulunmaz. Bu maçlarda kart 'Tahmini' rozetiyle birlikte, aşağıda anlatılan basit ve şeffaf bir yöntemle hesaplanan bir değer gösterir.

Tahmini xG nasıl hesaplanıyor?

Resmî xG olmadığında elimizde şutların tam konumu yoktur; ancak ceza sahası içinden ve dışından atılan şut sayıları ile isabetli şut sayısı bilinir. Scorelex'in tahmini xG formülü şöyledir: ceza sahası içi her şut 0,11, ceza sahası dışı her şut 0,03 değerindedir; isabetli her şut bunlara ek olarak 0,07 ekler. İç ve dış şut ayrımı verilmemişse toplam şutların yüzde 60'ı ceza sahası içi kabul edilir. Önemli bir tasarım kararı, atılan gollerin formüle hiç girmemesidir. Goller hesaba katılsaydı, gol atan takımın xG'si yapay olarak yükselir ve 'beklentinin üzerinde/altında' karşılaştırması anlamsız hâle gelirdi. Bu yöntem, şut konumu ve açısı gibi ayrıntıları bilen tam bir xG modelinin yerini tutmaz; amacı, resmî veri olmayan maçlarda da pozisyon kalitesi hakkında kaba ama tutarlı bir fikir vermektir.

xG'nin sınırları

xG, şutla sonuçlanmayan tehlikeleri, yani son anda kesilen ortaları ya da şut çekilemeyen pozisyonları ölçmez. Penaltılar genellikle yüksek ve sabit bir değerle (yaklaşık 0,75-0,8) hesaplandığı için, penaltı kazanan bir takımın xG'si tek bir anla belirgin biçimde artabilir. Skor durumu da xG'yi etkiler: öne geçen takım geri çekildiğinde rakibin xG'si yükselir ama bu her zaman gerçek bir üstünlük anlamına gelmez. Bu nedenle xG'yi her zaman skor, dakika ve oyuncu sayısıyla birlikte okumak gerekir.