Veri analizi
Süper Lig'de bitiricilik ve savunma verimi: Kim pozisyonlarını gole çeviriyor, kim harcıyor?
Bir takımın attığı gol sayısı iki şeye bağlıdır: ne kadar iyi pozisyon ürettiği ve bu pozisyonları ne kadar iyi kullandığı. Süper Lig'in ilk yedi haftasında atılan 185 golü xG ile karşılaştırarak hem hücumda hem savunmada beklentiden en çok sapan takımları inceledik.
- Toplam şut
- 1.763
- İsabetli şut
- 586
- Şut başına gol
- %10,5
- Ceza sahası içi şut payı
- %62
Lig ortalaması: on şuttan biri gol
İlk yedi haftada 1.763 şut çekildi; bunların 586'sı isabetliydi ve 185'i gol oldu. Kabaca her on şuttan biri, her üç isabetli şuttan biri gole dönüşüyor (şut başına %10,5, isabetli şut başına %31,6). Şutların %62'si ceza sahası içinden çekildi ve ortalama bir şutun xG değeri 0,10. Bu ortalamalar takımları karşılaştırmak için iyi bir referans. Bir takımın gol sayısı xG'sinin çok üzerindeyse ya bitiricileri gerçekten etkili ya da kısa vadede iyi bir dönemden geçiyordur. Tersi durumda ise pozisyon üretimi sağlıklı olsa bile sonuç alınamıyordur.
Hücumda beklentinin üzerinde: Çorum FK, Fenerbahçe, Trabzonspor
Yeni yükselen Çorum FK, xG'sini en fazla aşan takım: 10,2 xG'den 16 gol attı (yaklaşık +5,8). Çorum'un şutlarının %17,8'i gol oldu; bu, lig ortalamasının yaklaşık 1,7 katı. Bu verimin en çarpıcı örneği 5. haftadaki Samsunspor deplasmanı: 1,73 xG ile 5 gol atıldı. Fenerbahçe 14,7 xG'den 19 gol attı ve ligin en golcü takımı. Fenerbahçe'nin farkı şut kalitesinde: şutlarının %75'i ceza sahası içinden geldi (Göztepe ile birlikte ligin en yüksek oranı). 6. haftadaki 8-0'lık Eyüpspor galibiyeti, 5,14 xG ile ilk yedi haftanın en yüksek tek maç değeri. Trabzonspor (12,3 xG, 16 gol) ve Amed (13,8 xG, 17 gol) de beklentinin 3 golden fazla üzerinde. Galatasaray ise ilginç bir istisna: 160 şutla ligin açık ara en çok şut çeken takımı, ama 16 golü 16,4 xG'sine neredeyse eşit. Galatasaray'ın golleri bitiricilik veriminden değil, pozisyon hacminden geliyor.
Hücumda beklentinin altında: Konyaspor, Eyüpspor, Rizespor
Konyaspor 7,8 xG'ye karşılık yalnızca 4 gol attı; xG'sinin en çok altında kalan takım bu. Eyüpspor'un durumu daha da çarpıcı: 83 şuttan yalnızca 2 gol çıktı (%2,4). Ancak Eyüpspor'un şut başına xG'si de ligin en düşüğü (0,07): takım şut çekiyor ama çoğu düşük kaliteli pozisyonlardan. Rizespor 111 şutla ligin en çok şut çeken beşinci takımı, ama 10,1 xG'den 7 gol attı. Erzurumspor FK ise 5,4 xG'den 3 golle ligin en az gol atan ikinci takımı. Bu takımlarda iki ayrı soruyu ayırmak gerekir: pozisyon kalitesi mi düşük (Eyüpspor), yoksa iyi pozisyonlar mı harcanıyor (Konyaspor, Rizespor)?
| Takım | Gol | xG | Fark | Şut | Şut başına gol |
|---|---|---|---|---|---|
| Çorum FK | 16 | 10,2 | +5,8 | 90 | %17,8 |
| Fenerbahçe | 19 | 14,7 | +4,3 | 122 | %15,6 |
| Trabzonspor | 16 | 12,3 | +3,7 | 98 | %16,3 |
| Amed | 17 | 13,8 | +3,2 | 107 | %15,9 |
| Beşiktaş | 16 | 13,3 | +2,7 | 123 | %13,0 |
| Kasımpaşa | 8 | 7,4 | +0,6 | 80 | %10,0 |
| Gençlerbirliği | 7 | 6,5 | +0,5 | 83 | %8,4 |
| Kocaelispor | 8 | 7,7 | +0,3 | 85 | %9,4 |
| Göztepe | 15 | 15,1 | −0,1 | 117 | %12,8 |
| Alanyaspor | 8 | 8,3 | −0,3 | 79 | %10,1 |
| Galatasaray | 16 | 16,4 | −0,4 | 160 | %10,0 |
| Başakşehir | 10 | 10,9 | −0,9 | 85 | %11,8 |
| Gaziantep FK | 7 | 8,0 | −1,0 | 90 | %7,8 |
| Samsunspor | 6 | 8,3 | −2,3 | 102 | %5,9 |
| Erzurumspor FK | 3 | 5,4 | −2,4 | 69 | %4,3 |
| Rizespor | 7 | 10,1 | −3,1 | 111 | %6,3 |
| Eyüpspor | 2 | 5,7 | −3,7 | 83 | %2,4 |
| Konyaspor | 4 | 7,8 | −3,8 | 79 | %5,1 |
Fark = Gol − xG. Sıralama farka göredir. Gollere penaltılar dahildir.
Savunma ve kaleci: Trabzonspor'un 5 golü
Savunma tarafında tablo, yenilen gol ile rakibe verilen xG (xGA) arasındaki farka bakılarak okunur. Trabzonspor rakiplerine 10,7 xG verdi ama yalnızca 5 gol yedi; rakiplerin 35 isabetli şutunun 30'u gol olmadı. Kocaelispor (10,7 xGA, 6 gol) ve Alanyaspor (9,1 xGA, 6 gol) de bu grupta. Bu takımlarda kalecilerin ve son çizgideki müdahalelerin büyük katkısı olduğu söylenebilir. Ters uçta Eyüpspor (15,9 xGA, 20 gol), Samsunspor (11,1 xGA, 15 gol) ve Galatasaray (7,3 xGA, 11 gol) var. Galatasaray örneği özellikle öğretici: rakiplerine ligin en az isabetli şutunu (22) çektirdi ama bu şutların yarısı gol oldu. Yani sorun pozisyon vermek değil, verilen az sayıdaki pozisyonun cezalandırılması.
| Takım | Yenilen | xGA | Fark | Rakip isabetli şut |
|---|---|---|---|---|
| Trabzonspor | 5 | 10,7 | −5,7 | 35 |
| Kocaelispor | 6 | 10,7 | −4,7 | 28 |
| Alanyaspor | 6 | 9,1 | −3,1 | 34 |
| Fenerbahçe | 6 | 8,2 | −2,2 | 28 |
| Gaziantep FK | 10 | 11,2 | −1,2 | 27 |
| Başakşehir | 11 | 11,7 | −0,7 | 30 |
| Kasımpaşa | 8 | 8,4 | −0,4 | 32 |
| Konyaspor | 8 | 8,4 | −0,4 | 31 |
| Gençlerbirliği | 15 | 15,1 | −0,1 | 53 |
| Rizespor | 9 | 8,8 | +0,2 | 32 |
| Erzurumspor FK | 11 | 10,4 | +0,6 | 28 |
| Çorum FK | 12 | 10,7 | +1,3 | 35 |
| Amed | 9 | 6,4 | +2,6 | 29 |
| Beşiktaş | 8 | 5,4 | +2,6 | 24 |
| Göztepe | 15 | 12,3 | +2,7 | 33 |
| Galatasaray | 11 | 7,3 | +3,7 | 22 |
| Samsunspor | 15 | 11,1 | +3,9 | 43 |
| Eyüpspor | 20 | 15,9 | +4,1 | 42 |
Fark = Yenilen − xGA; eksi değer beklenenden az gol yenildiğini gösterir. Yenilen gollere kendi kalesine atılan goller dahildir.
Bitiricilik sürer mi?
Futbol analitiğinde sık görülen bir bulgu, bitiricilik ve kaleci performansındaki büyük sapmaların uzun bir sezonda kısmen ortalamaya döndüğüdür. Bu, Çorum FK'nin ya da Trabzonspor'un verimini küçümsemek anlamına gelmez; çok iyi bir forvet ya da kaleci bu farkın bir bölümünü kalıcı hâle getirebilir. Ancak yedi maçlık bir dönemde 4-6 gollük sapmaların tamamının sürmesi beklenmemelidir. Bu yüzden takımları değerlendirirken iki soruyu birlikte sorun: Takım iyi pozisyon üretiyor mu (xG) ve rakibine az pozisyon veriyor mu (xGA)? Bu iki göstergede iyi olan bir takımın sonuçları zamanla bunları yansıtma eğilimindedir; yalnızca bitiricilikle öne çıkan bir takımın formu ise daha kırılgandır.
- Çorum FK: 10,2 xG'den 16 gol, şut başına %17,8.
- Konyaspor: 7,8 xG'den 4 gol; ligin en büyük negatif farkı.
- Trabzonspor: 10,7 xGA'ya karşı 5 gol; rakip isabetli şutlarının 30'u gol olmadı.